خطرناکترین مارها برای انسان / مرگبارترین نیشها را بشناسید
غزال زیاری- هر ساله حدود ۵.۴ میلیون نفر توسط مارها گزیده شده و حدود ۲.۷ میلیون نفر درگیر مارگزیدگی میشوند. طبق اعلام سازمان جهانی بهداشت، درمجموع سالانه بین ۸۱ هزار تا ۱۳۸ هزار نفر در اثر مارگزیدگی از دنیا میروند.
اما نکتهای که باید به آن توجه کرد، این است که قدرت زهر بهتنهایی خطرناک بودن یک مار را تعیین نمیکند. از سوی دیگر، شناسایی مرگبارترین مارهای جهان بهاندازه مقایسه قدرت زهر آنها کار سادهای نیست. تواتر گزیدن، میزان ترشح زهر، نزدیکی به انسانها، دسترسی به پادزهر برای مهار نیش مار و درعینحال سرعت بروز علائم، ممکن است باعث شود که یک گونه رایج مار، از ماری با زهر فوقالعاده قوی خطرناکتر شود.
در این مقاله قصد داریم تا ۱۰ نمونه از سمیترین مارهای جهان را به شما معرفی کنیم.
۱- مار جعفری
مار جعفری که با نام افعی فلس ارهای هم شناخته میشود، ماری کوچک و تهاجمی است که در بخشهایی از آفریقا، خاورمیانه و آسیای جنوبی زندگی میکند. این مارها معمولاً خودشان را به جوامع کشاورزی نزدیک میکنند. زهر آنها انعقاد خون را مختل کرده و باعث خونریزی کنترل نشده، شوک، آسیب کلیوی و نارسایی اندامها میشود.
شیوع گسترده این مارها در دنیا از یکسو و تمایل زیادشان به نیش زدن انسانها، باعث شده تا بهمراتب مرگبارتر از مارهایی با زهرهایی به مراتب قویتر برای انسانها باشند.
۲- افعی راسل
هرساله هزاران نفر در جنوب و جنوب شرقی آسیا، با نیش افعی راسل به دردسر میافتند. این مار عموماً در مناطق کشاورزی یافت میشود و به همین خاطر بهخوبی میتواند در مزرعه استتار کند و همین باعث میشود تا کشاورزان بهسختی بتوانند آن را تشخیص دهند.
زهر افعی راسل ممکن است در بدن افراد باعث خونریزی داخلی، مشکلات عصبی، آسیب حاد کلیوی و سکته مغزی شود. این مار یکی از «چهار مار خطرناک» در لیست پزشکان هندی است.
۳- کرایت هندی
مار کرایت هندی (مار بزاق هندی) که در سراسر شبهقاره هند یافت میشود، زهر عصبی قدرتمندی دارد که در ارتباط بین اعصاب و عضلات تداخل ایجاد میکند.
کسانی که قربانی نیش این مار میشوند، بهتدریج تواناییشان در حرکت کردن، بلعیدن و نفس کشیدن را از دست میدهند. مارهای کرایت معمولاً شبها وارد خانهها میشوند و ممکن است افراد را در حالی که خواب هستند، نیش بزنند. ازآنجاکه ممکن است نیش آنها در ابتدا بدون درد بوده و تورم کمی برجای بگذارد، قربانیان ممکن است تا زمانی که پروسه فلج شدن آغاز نشده، متوجه نشوند که دچار مارگزیدگی شدهاند.
۴- کبرای هندی
کبرای هندی یکی از شناختهشدهترین و مهمترین مارها ازنظر پزشکی در آسیای جنوبی است. گرچه این مار معمولاً از رویارویی با انسان اجتناب میکند؛ اما وقتی غافلگیر شود، در گوشهای گیر بیفتد یا فردی بهصورت اتفاقی و غیر عمد، آن را لگد کند، ممکن است فرد را نیش بزند.
زهر مار کبرای هندی، در درجه اول سیستم عصبی را هدف قرار میدهد و به شکل بالقوه باعث ضعف عضلانی، فلج تنفسی و درنهایت مرگ فرد خواهد شد. ازآنجاکه این گونه مار در زمینهای کشاورزی، روستاها و محیطهای تحت تسلط انسان زندگی میکند، سالانه افراد زیادی در اثر نیش مار کبرای هندی به مراکز درمانی مراجعه میکنند.
۵- مامبای سیاه
مامبای سیاه آفریقا، بهرغم اسمش، معمولاً به رنگ قهوهای یا زیتونی است و زهر قویاش را با سرعتی استثنایی و با گزشهای مکرر، وارد بدن افراد میکند.
انتخاب کلمه سیاه، برای نام این مار، به دهانش اشاره دارد. زهر عصبی مامبای سیاه، میتواند باعث فلج شدن، فروپاشی قلبی-عروقی و نارسایی تنفسی شود. عدم مراجعه به کلینیک پزشکی بعد از گزش این مار، واقعاً خطرناک است؛ چرا که گزش درمان نشده مار مامبای سیاه، ریسک بالای مرگومیر را به همراه خواهد داشت.
البته نباید این نکته را فراموش کرد که این مار بهجای رویارویی با انسانها، معمولاً فرار میکند.
۶- تایپان ساحلی
مار تایپان ساحلی، بومی شمال و شرق استرالیا و گینهنو است که یکی از خطرناکترین مارهای استرالیا به شمار میرود.
تایپان، مار هوشیاری است که با سرعت خیلی بالایی حرکت میکند و قادر است تا مقدار قابلتوجهی از زهر بسیار سمیاش را وارد بدن قربانی کند. یک گزش مار تایپان کافی است که انعقاد خون در بدن طعمه مختل شده، به عضلات آسیب واردشده و فلج پیشرونده ایجاد گردد.
اگر قربانی سریعاً با تزریق پادزهر و پشتیبانی تنفسی مورد حمایت قرار نگیرد، احتمالاً جانش را از دست خواهد داد.
۷- مار قهوهای شرقی
مار قهوهای شرقی هم یکی دیگر از مارهای کشنده استرالیاست که بیش از هر منطقه دیگری در این کشور یافت میشود.
این مار به طور گستردهای در مناطق پرجمعیت و کشاورزی مرکز و شرق استرالیا زندگی میکند و زهر آن حاوی سمومی است که سرعت انعقاد خون را افزایش میدهد؛ سیستم عصبی را مختل میکند و میتواند باعث فروپاشی ناگهانی قلبی-عروقی شود.
این مار معمولاً در هنگام گزیدن، زهر کمی را وارد بدن طعمهاش میکند؛ اما همین مقدار کم زهر هم یک تهدید اورژانسی به شمار میرود که ممکن است منجر به مرگ فرد نیش خورده شود.
۸- تایپان درونبومی
براساس آزمایشهای سم انجامشده در آزمایشگاهها، تایپان درونبومی بهعنوان مرگبارترین مار جهان توصیف میشود؛ زهر این مار، توانایی حمله به سیستم عصبی، عضلات و خون را دارد.
البته تایپان درون بومی، در مناطق دورافتاده درون استرالیا زندگی میکند و بهندرت با انسانها روبهرو میشود؛ به همین خاطر تا به امروز هیچ مرگ انسانی تأییدشدهای در اثر گزش این مار، بهصورت مستند گزارش نشده است. همین موضوع نشان میدهد چرا قدرت زهر بهتنهایی نمیتواند کشندگی در دنیای واقعی را تعیین کند.
۹- افعی سرنیزهای
افعی سرنیزهای یا فردلانس نام گونهای از افعیهاست که به سرده Bothrops تعلق دارند و در آمریکای مرکزی و جنوبی زندگی میکنند.
این مارها اغلب در مزارع، جنگلها و زمینهای نزدیک سکونتگاهها پرسه میزنند و زهر آنها باعث درد شدید، تورم، خونریزی، تخریب بافت و عوارض سیستمیک بالقوه کشنده میشود.
فردی که توسط این مار گزیده میشود، در صورت زنده ماندن، ممکن است با ناتوانی دائمی یا قطع عضو روبهرو شوند، بهویژه در شرایطی که درمان با پادزهر، به تأخیر افتاده باشد.
۱۰- بومسلنگ
بومسلنگ یک مار درختزی آفریقایی است که زهر هموتوکسیک بسیار قویای دارد. این مار معمولاً خجالتی است و به همین خاطر بهندرت افراد را نیش میزند. اما درصورتیکه این اتفاق بیفتد، برای فرد پیامدهای ویرانگری خواهد داشت.
علائم نیش مار، ممکن است چندین ساعت بعد از گزیده شدن آغاز شود و همین باعث میشود که افراد اندکی بعد از نیش خوردن، تصور کنند که این گزش بیخطر بوده… اما با گذر چند ساعت، زهر باعث تداخل در انعقاد خون شده و خونریزی گسترده داخلی و خارجی را در بدن فرد ایجاد خواهد کرد.
جمعبندی
مرگبارترین مارهای جهان، برای از کار انداختن قربانیانشان، از سلاحهای زیستی مختلفی استفاده میکنند. بعضی از سموم مارها، عضلات تنفسی را فلج میکنند، برخی دیگر بافتهای بدن را تخریب کرده و برخی دیگر از سموم، انعقاد خون را مختل میسازند، به کلیهها آسیب میزنند یا باعث فروپاشی قلبی-عروقی میشوند.
بااینوجود، بهندرت مشاهدهشده که مارها، بدون آنکه تحریک شده باشند، به انسانها حمله کنند و از همین رو میتوان از اکثر مرگومیرهای ناشی از نیش مار، با آموزش صحیح، استفاده از کفشهای محافظ، دسترسی سریع به پزشک و پادزهر قابلدسترس و درمان سریع پیشگیری کرد.
درنهایت، مارهایی که بیشترین خطر را برای سلامت و جان انسانها ایجاد میکنند، اغلب آنهایی نیستند که قویترین زهر را دارند، بلکه آنهایی هستند که بیشترین احتمال روبرو شدن با انسانها را در شرایطی بهدور از مراقبتهای بهداشتی مناسب دارند.
منبع: interestingengineering
۵۸۳۲۱